historia programowania - pierwsze jezyki programowania

Historia programowania – pierwsze języki programowania

Artykuły

Historia programowania jest pełna fascynujących przemian, innowacji i ewolucji. Od czasów, gdy komputery zajmowały całe pomieszczenia, a programy były reprezentowane jako zbiory dziurkowanych kart, do dzisiejszych dni, kiedy kod źródłowy jest tworzony na różnych platformach, śledzimy długą i niezwykle ciekawą drogę rozwoju języków programowania. Ten artykuł zabierze nas w podróż przez czas, przyglądając się pierwszym językom programowania, które stanowiły fundament dla dzisiejszej cyfrowej rewolucji. Poznamy historię programowania od jego narodzin po współczesne języki programowania, które kształtują nasz codzienny świat informatyki. Przyjrzymy się pionierom, innowatorom i przełomowym momentom, które wpłynęły na rozwój tej dziedziny. Oto historia programowania i jej fascynujące pierwsze kroki.

Historia programowania

Programowanie jest jednym z najważniejszych osiągnięć ludzkiej cywilizacji, ale jego historia sięga daleko wstecz, a pierwsze kroki w świecie kodowania były pełne wyzwań i fascynujących odkryć.

Prześledźmy więc ewolucję programowania, przyglądając się pierwszym językom programowania i kamieniom milowym na tej niezwykłej drodze.

Maszyna różnicowa Charlesa Babbage’a (lata 1820-1830): Początki programowania w XIX wieku

Maszyna różnicowa Charlesa Babbage

Historia programowania rozpoczęła się w czasach, gdy komputery nie były jeszcze elektroniczne.

W 1822 roku angielski matematyk i wynalazca Charles Babbage zaprojektował Maszynę Różnicową, mechaniczny przedstawiciel pierwszej generacji komputerów.

Choć Maszyna Różnicowa nie była uniwersalnym komputerem, była pierwszym urządzeniem, które można było zaprogramować.

Programowanie polegało na konfiguracji mechanizmów i wkładaniu perforowanych kart do urządzenia, aby obliczyć tablice matematyczne. To właśnie tutaj narodziło się koncepcja programowania maszynowego.

Ada Lovelace i pierwszy algorytm komputerowy (lata 1840):

Współpraca Charlesa Babbage’a z Augustą Adą Byron Lovelace, znaną jako Ada Lovelace, przyniosła kolejny przełom w historii programowania.

Ada Lovelace była matematyczką i to ona napisała pierwszy algorytm przeznaczony do wykonania na Maszynie Analitycznej Babbage’a.

Ada Lovelace

Ten algorytm, który był przeznaczony do obliczeń Bernoulliego Numbers, uznaje się za pierwszy algorytm komputerowy w historii. Ada Lovelace w swoich notatkach włączyła również pomysł tworzenia instrukcji, które pozwalałyby na programowanie Maszyny Analitycznej do wykonywania różnych operacji, co stanowiło wstęp do koncepcji języków programowania.

Początki elektronicznych komputerów i języka maszynowego (lata 1940-1950)

Wraz z rozwojem technologii elektronicznych w XX wieku nastał czas elektronicznych komputerów. Pierwsze z nich, takie jak ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer, 1946), używały języka maszynowego, który polegał na bezpośrednim wprowadzaniu instrukcji w postaci kodu binarnego.

ENIAC

To był czas, kiedy programiści musieli znać dokładnie strukturę sprzętu, aby napisać programy. Wszystko to zmieniło się, gdy powstały pierwsze języki programowania wyższego poziomu.

Maszyna Turinga i początki teoretycznych podstaw programowania (lata 1930-1940)

Choć przed erą elektronicznych komputerów, w okresie międzywojennym, matematyk i logik Alan Turing wprowadził rewolucyjne pojęcie maszyn Turinga.

Były to teoretyczne maszyny, które miały zdolność wykonywania obliczeń na podstawie ściśle określonych zasad. Teoria maszyn Turinga stała się fundamentem teoretycznych podstaw programowania i obliczeń.

Fortran – pierwszy język programowania wyższego poziomu (lata 1950)

Fortran

Początek lat 50. przyniósł narodziny Fortrana, pierwszego języka programowania wyższego poziomu. Został stworzony przez IBM i miał na celu ułatwienie tworzenia programów dla komputerów IBM 704. Dzięki Fortranowi programiści mogli pisać kod w bardziej zrozumiały sposób, co znacznie przyspieszyło rozwój i skalowalność programów.

Algol – międzynarodowy standard języków programowania (lata 1950-1960)

Algol (Algorithmic Language) to kolejny przełomowy język programowania, który narodził się w latach 50. XX wieku. Był tworzony przez międzynarodową grupę programistów, co sprawiło, że stał się pierwszym międzynarodowym standardem języków programowania. Algol wprowadził nowe koncepcje, takie jak bloki kodu i składnia, które stały się inspiracją dla wielu innych języków.

C – fundament języków programowania (lata 1970)

W latach 70. narodził się język C, który jest uważany za jeden z najważniejszych języków programowania w historii. Stworzony przez Dennisa Ritchie’ego w Bell Labs, C wprowadził wiele nowych koncepcji, takich jak wskaźniki, które miały ogromny wpływ na rozwój programowania komputerowego.

Python – język programowania dla nowoczesnego świata (lata 1990):

Współczesna era programowania przyniosła narodziny języka Python. Tworzony w latach 90. przez Guido van Rossuma, Python zdobył popularność dzięki swojej czytelnej składni i szerokiemu zastosowaniu w dziedzinach takich jak nauka danych i sztuczna inteligencja.

Fortran: Pionier Języków Programowania

Fortran pierwszy jezyk programowania

W latach 50. XX wieku narodził się Fortran, którego nazwa pochodzi od słów “Formula Translation”. Był to pierwszy język programowania wyższego poziomu, stworzony przez IBM pod kierownictwem Johna Backusa. Celem Fortrana było ułatwienie tworzenia programów do obliczeń naukowych i inżynieryjnych.

Fortran znacząco zmienił sposób, w jaki programiści myśleli o tworzeniu kodu. Zamiast operować na poziomie maszynowym, jak to miało miejsce w przypadku języków maszynowych czy asemblera, programiści mogli teraz używać bardziej zrozumiałej składni i operować na poziomie abstrakcji wyższego poziomu.

Dzięki temu programowanie stało się bardziej dostępne dla naukowców, inżynierów i matematyków, którzy mogli szybko tworzyć efektywne programy do skomplikowanych obliczeń numerycznych.

Wprowadzenie struktur danych w Fortranie (lata 1960)

W latach 60. język Fortran przeszedł kilka ważnych ewolucji, w tym wprowadzenie struktur danych. Dzięki nim programiści mogli bardziej efektywnie zarządzać danymi i złożonymi strukturami, co było kluczowe dla złożonych obliczeń naukowych.

Fortran a podboje kosmiczne (lata 1960-1970):

Fortran zyskał szczególną popularność wśród programistów pracujących nad projektami kosmicznymi. Programy napisane w Fortranie były wykorzystywane do obliczeń i sterowania w misjach kosmicznych NASA, włączając w to lądowanie na Księżycu w 1969 roku. Fortran stał się językiem kluczowym w przemyśle lotniczym, astronautyce i inżynierii.

Dziedzictwo Fortrana (lata 1970-obecnie):

Mimo pojawienia się wielu nowych języków programowania, Fortran nadal pozostaje ważnym narzędziem w dziedzinach nauki, inżynierii i przemysłu. Rozwijające się standardy Fortrana, takie jak Fortran 77, Fortran 90, czy bardziej współczesny Fortran 2018, wprowadzają nowe funkcje i możliwości, zachowując przy tym kompatybilność wsteczną, co sprawia, że starszy kod nadal może być używany z nowymi wersjami języka.

Fortran był pionierem języków programowania i odegrał kluczową rolę w rozwoju komputerów i technologii. Jego wpływ na naukę i przemysł jest niezaprzeczalny, a dziedzictwo Fortrana wciąż pozostaje ważne w dzisiejszym świecie programowania.

Algol: Wielki krok w rozwoju języków programowania (1958)

W latach 50. XX wieku Algol (Algorithmic Language) narodził się jako odpowiedź na potrzebę stworzenia nowego języka programowania, który byłby bardziej uniwersalny i wyrafinowany niż istniejące języki, takie jak Fortran.

jezyk programowania algol
źródło: https://craftofcoding.wordpress.com/2017/06/16/ghosts-in-the-machine-algol-60/

Algol został stworzony przez międzynarodową grupę programistów i matematyków, co sprawiło, że stał się pierwszym międzynarodowym standardem języków programowania.

Algol wprowadził wiele innowacyjnych koncepcji, które miały wpływ na rozwój języków programowania, w tym:

  • Składnia blokowa: Algol wprowadził składnię blokową, która umożliwiała grupowanie instrukcji w bloki, co pozwalało na bardziej czytelny i strukturalny kod. Ta koncepcja miała wpływ na rozwój przyszłych języków, takich jak C czy Pascal.
  • Zmienna liczba argumentów: Algol pozwalał na tworzenie procedur zmiennych, które mogły przyjmować zmienną liczbę argumentów, co znacząco zwiększyło elastyczność języka.
  • Rekursja: Algol był jednym z pierwszych języków, które wspierały rekursję, co umożliwiało programistom tworzenie bardziej zaawansowanych algorytmów.

Algol 60 i wpływ na inne języki (lata 1960)

Wersja Algol 60 stała się jednym z najważniejszych momentów w historii języków programowania. Wprowadziła wiele nowych koncepcji, takich jak bloki leksykalne, dynamiczna alokacja pamięci, oraz składnia Backusa-Naura, która stała się podstawą dla tworzenia gramatyk formalnych w innych językach.

Algol 60 miał ogromny wpływ na rozwój innych języków programowania, takich jak Pascal, C, oraz języki z rodziny Algol, takie jak Algol W i Algol 68. Wpływ Algola można również zauważyć w dzisiejszych językach programowania, dzięki jego wkładowi w rozwijanie składni i struktury języków.

Lisp: język programowania dla sztucznej inteligencji

lisp

W latach 50. XX wieku, John McCarthy stworzył język programowania Lisp (List Processing), który miał kluczowe znaczenie dla rozwoju sztucznej inteligencji (SI). Lisp zapewniał elastyczność i dynamiczną naturę potrzebną do eksperymentowania z algorytmami SI.

Symboliczne obliczenia i drzewa wyrażeń

Lisp wykorzystywał symboliczne obliczenia, co umożliwiało programistom reprezentowanie i manipulowanie danymi w sposób zbliżony do ludzkiego myślenia. Drzewa wyrażeń były główną strukturą danych w Lispie, co ułatwiało analizę i przetwarzanie informacji w dziedzinach takich jak przetwarzanie języka naturalnego i eksperckie systemy.

Rozwój Common Lisp

W latach 80. i 90. XX wieku powstało Common Lisp, który stał się jednym z najważniejszych dialektów języka. Common Lisp wprowadził wiele nowych funkcji, w tym systemy obiektowe, obsługę wielowątkowości i wiele narzędzi, które uczyniły Lisp bardziej praktycznym do pisania kompleksowych aplikacji.

Wpływ Lisp na rozwój SI

Lisp odegrał kluczową rolę w rozwoju technologii SI, takich jak systemy ekspertów, przetwarzanie języka naturalnego i sieci neuronowe. Jego elastyczność i możliwość manipulacji symbolami przyczyniły się do tworzenia zaawansowanych algorytmów i modeli.

Lisp w dzisiejszych czasach

Mimo że Lisp nie jest już jednym z najpopularniejszych języków programowania, nadal jest używany w niektórych dziedzinach, szczególnie w badaniach nad SI, eksperymentach z algorytmami i w projektach naukowych.

Lisp jest symbolem zaawansowanego myślenia i eksperymentów w dziedzinie programowania. Jego wpływ na rozwój sztucznej inteligencji jest niezaprzeczalny, a jego idee nadal inspirują programistów do tworzenia inteligentnych systemów i eksploracji nowych koncepcji w informatyce.

COBOL (1959 – obecnie)

COBOL

W 1959 roku, język programowania COBOL został stworzony z myślą o obszarze biznesowym i przetwarzaniu danych w firmach i organizacjach. COBOL był odpowiedzią na rosnącą potrzebę standaryzacji procesów biznesowych i komputeryzacji operacji finansowych.

Składnia i struktura COBOL: COBOL cechuje się czytelną i naturalną składnią, która jest zbliżona do języka naturalnego. Jego struktura jest oparta na sekcjach, paragrafach i dyrektywach, co ułatwia programistom opisywanie procedur i przetwarzanie danych.

Popularność COBOL: W latach 60. i 70. COBOL stał się jednym z najpopularniejszych języków programowania na świecie, szczególnie w sektorze finansowym, rządowym i przemysłowym. Dzięki swojej precyzji i zdolności do obsługi dużych zbiorów danych, COBOL stał się podstawowym narzędziem dla wielu organizacji.

COBOL a przetwarzanie danych: Język ten znacząco przyspieszył przetwarzanie danych, szczególnie w dziedzinach takich jak księgowość, bankowość i zarządzanie magazynem danych. Dzięki COBOL możliwe stało się tworzenie zaawansowanych systemów przetwarzania transakcji.

COBOL jest nadal używany w systemach obsługujących dużą ilość danych, a także w dziedzinach, które wymagają dużej precyzji, takich jak systemy bankowe, ubezpieczeniowe i rządowe. W ostatnich latach pojawiły się inicjatywy mające na celu młodszą generację programistów wprowadzenie do COBOL i utrzymanie tego języka na rynku.

Rozwój języków programowania

Python jezyk programowania

SQL (Rok powstania: Lata 70.): Structured Query Language (SQL) powstał w latach 70. jako język służący do zarządzania bazami danych. Jego początki sięgają prac naukowców z IBM oraz innych firm, którzy opracowali pierwsze systemy zarządzania bazami danych. SQL szybko stał się standardem w dziedzinie baz danych i jest używany do dziś w różnych systemach baz danych.

Python (Rok powstania: 1991): Python został stworzony przez Guido van Rossuma i po raz pierwszy opublikowany w roku 1991. Jego nazwa pochodzi od serialu komediowego “Monty Python’s Flying Circus”, który był ulubionym van Rossuma. Python został zaprojektowany z myślą o czytelności kodu i prostocie. Od tego czasu stał się jednym z najpopularniejszych języków programowania na świecie, ze względu na swoją wszechstronność i bogatą bibliotekę standardową.

PHP (Rok powstania: 1994): PHP (Hypertext Preprocessor) została stworzona przez Rasmusa Lerdorfa w 1994 roku jako narzędzie do zarządzania danymi na jego stronie internetowej. PHP ewoluowała z języka Perl i była pierwotnie używana jako interpreter skryptów CGI. Jednak wkrótce stała się popularnym językiem do tworzenia stron internetowych, oferując dynamiczną generację treści i integrację z bazami danych.

Java (Rok powstania: 1995): Java została stworzona przez Jamesa Goslinga i jego zespół w firmie Sun Microsystems w latach 90. XX wieku. Java miała być językiem, który działa na wielu platformach, co oznacza, że ​​kod napisany w Javie mógł być uruchamiany na różnych systemach operacyjnych bez konieczności modyfikacji. To sprawiło, że Java była idealnym wyborem do tworzenia aplikacji internetowych i systemów wbudowanych.

Najnowsza historia programowania

Tym sposobem docieramy do czasów współczesnych, które wbrew pozorom nie oznaczają powstawania dziesiątek nowych języków. Jeśli coś działa to nie ma potrzeby zastępowania tego czymś zupełnie nowym, wystarczy wprowadzić pewne usprawnienia.

C# (Rok powstania: 2000): Język programowania C# został stworzony przez Microsoft w 2000 roku i jest kluczowym językiem dla platformy .NET. C# jest często używany do tworzenia aplikacji Windows oraz aplikacji webowych za pomocą ASP.NET. Jest również wykorzystywany w gamedevie dzięki platformie Unity.

Go (Rok powstania: 2009): Go, znany również jako Golang, to język programowania stworzony przez Google. Jest łatwy do nauki, wydajny i dobrze nadaje się do tworzenia aplikacji sieciowych oraz mikroserwisów.

Rust (Rok powstania: 2010): Rust to język programowania zaprojektowany przez Mozillę, który kładzie nacisk na bezpieczeństwo i wydajność. Jest używany do tworzenia systemów operacyjnych, aplikacji sieciowych i systemów wbudowanych.

Swift (Rok powstania: 2014): Swift to język programowania stworzony przez Apple w celu zastąpienia Objective-C jako główny język programowania dla aplikacji na iOS i macOS. Dzięki swojej nowoczesnej składni i wydajności, Swift zdobywa coraz większą popularność wśród developerów aplikacji mobilnych.

historia programowania w pigulce infografika